"De helft minder cold cases in België? Dat kan, dankzij DNA"
- 8 uur geleden
- 5 minuten om te lezen
Door Mikaël Soinne
Er zijn in ons land steeds vaker doorbraken in cold cases. Zo ook vandaag, nu blijkt dat de man die in 1993 Tania Van Kerkhoven in Berchem vermoordde, allicht ook de moordenaar is van de jonge kinderen Kim en Ken Heyrman in 1994. Die doorbraken hebben we vooral te danken aan verfijnd DNA-onderzoek. “DNA is tegenwoordig de heilige graal in cold cases,” zegt Kurt Wertelaers, onderzoeksjournalist en oprichter van Cold Case Bureau Van Meerbeeck. De technologie is zo waanzinnig hard vooruit gegaan dat je volgens Wertelaers vandaag de dag meer dan de helft van de cold cases zou kunnen oplossen. Al moeten we dan wel enkele privacyregels aanpassen. “In theorie zal het steeds moeilijker worden om weg te komen met een zwaar misdrijf.”
In Engeland werden de voorbije jaren 486 dossiers van zware zedenfeiten door een gespecialiseerd cold case-team opnieuw onder de loep genomen. 340 doorbraken kwamen er al uit voort. Volgens het Antwerpse parket zijn er in Antwerpen alleen al momenteel 165 onopgeloste moorddossiers.
Daarom pleitte de Antwerpse justitie vorige maand voor een team dat zich permanent bezighoudt met het oplossen van cold cases. Het voorstel wordt met erg veel interesse gevolgd door Kurt Wertelaers. Hij richtte acht jaar geleden Cold Case Bureau Van Meerbeeck op. Een team dat zich permanent - 24/7 - en exclusief bezighoudt met cold cases. “Pleiten voor zo’n team hoeft dus niet, behalve als je het wil installeren op een plek of in een organisatie waar het nog niet bestaat,” vindt hij.
"Enkele zaken waarvan bleek dat we ze toch terug op de radar hebben kunnen plaatsen, waren de moord op Sally Van Hecke in Antwerpen, de moord op Tania Van Kerkhoven - ook in Antwerpen - en de verdwijning van de Belgisch-Nederlandse militair Gerard Pelzer die in 1980 in Duitsland verdween.” - Kurt Wertelaers
Meer dan 1000 onopgeloste zaken
Cold Case Bureau Van Meerbeeck schat dat België meer dan 1.000
onopgehelderde moord- en verdwijningszaken telt. Wertelaers en zijn team behandelen momenteel zes zaken.
“Deze zaken zijn met erg veel zorg gekozen. We krijgen natuurlijk veel meer vragen te verwerken, maar hanteren enkele belangrijke principes vooraleer we een zaak oppikken. Zo moet de vraag van de directe omgeving van het slachtoffer komen, de nabestaanden en achterblijvers. En het moet wel degelijk een cold case zijn, een zaak waar politie en justitie al vele jaren lang geen enkele actie meer in heeft ondernomen.”
“We willen immers nooit een parallel onderzoek voeren in een nog lopend dossier. En we hebben ook niet de pretentie dat we zomaar elke zaak kunnen kraken. Enkele zaken waarvan bleek dat we ze toch terug op de radar hebben kunnen plaatsen, waren de moord op Sally Van Hecke in Antwerpen, de moord op Tania Van Kerkhoven - ook in Antwerpen - en de verdwijning van de Belgisch-Nederlandse militair Gerard Pelzer die in 1980 in Duitsland verdween.”
Hoe worden cold cases aangepakt? Onder meer dankzij nieuwe getuigen en tips, het gebruik van databanken en verbeterde opsporingstechnieken. De Nederlandse politie heeft een aantal jaren ook ‘cold case kalenders’ gemaakt. “Een kalender waarbij elke week een andere cold case belicht werd, van moorden over verdwijningen tot naamloze doden,” legt Wertelaers uit. “De papieren versie van die kalender werd in gevangenissen verspreid. Want daders vertellen soms wel aan mekaar wat ze hebben gedaan. Geregeld werd er een oproep gedaan onder de gedetineerden en vaak was er een flinke beloning voor de gouden tip. De kalender bestaat helaas niet meer.”
"Wanneer is een zaak voor een nabestaande opgelost? Als de moordenaar geïdentificeerd is? Of pas als die gearresteerd is? Bij een bekentenis? Of pas bij een veroordeling? Het is erg moeilijk." - Kurt Wertelaers
Een doorbraak is (g)een oplossing
Is er een onderscheid tussen een ‘doorbraak’ en een ‘oplossing’ in een
zaak? Wertelaers: “Dat is eigenlijk een hele goeie vraag. Ik heb ze me al vaak gesteld na alweer maar eens een intens gesprek met een nabestaande of achterblijver. Wanneer is een zaak voor hen opgelost? Als de moordenaar geïdentificeerd is? Of pas als hij/zij gearresteerd is? Of pas bij een bekentenis? Of pas bij een veroordeling? Wat als je wéét wie de moordenaar is, maar hij is onvindbaar of nooit gestraft. Is dat voor de nabestaanden dan opgelost? Of wat als er wel een veroordeling is, maar de dader zegt niet wat hij met het lichaam gedaan heeft en de nabestaanden blijven met vragen achter? Het is erg moeilijk … Ik denk dat een cold case geregeld een doorbraak kan hebben. En dat een oplossing er is als de gemoedsrust is weergekeerd bij de nabestaanden.”
Advocatenmoord
De moord in oktober 2023 op advocate Claudia Van Der Stichelen uit Sint-Lievens-Houtem, de zogenaamde advocatenmoord, leek lang op weg om een cold case te worden. Tot er een DNA-match bleek tussen de sporen die op de crime scene gevonden waren en een van de vroegere cliënten van Van Der Stichelen. De speurders hadden ook nog andere elementen, maar de DNA-match gaf de doorslag.
“DNA-materiaal is goud waard in het onderzoek naar een misdrijf of misdaad.”
“DNA-materiaal is goud waard in het onderzoek naar een misdrijf of misdaad.” - Kurt Wertelaers
“In cold cases is dat niet anders. Al is daar vaak het probleem dat er geen DNA-materiaal (meer) voorhanden is. Soms is het er nooit geweest. Ik denk dan aan enkele erg bekende verdwijningszaken, zoals Nathalie Geijsbregts, Ilse Stockmans, Elke Wevers of Liam Vanden Branden. Die zijn allemaal in rook opgegaan, zoals dat heet. Daar is geen half vezeltje DNA van een eventuele ontvoerder of betrokkene gevonden. Dus je gaat ook nooit DNA kunnen vergelijken. In andere cold cases was er wél DNA-materiaal, maar zijn de zogenaamde overtuigingsstukken vernietigd, onvindbaar of gecontamineerd”, zegt onderzoeksjournalist Wertelaers.
Weg met de privacyregeltjes
In België werd twee jaar geleden een nieuwe wet gestemd. Een dader kan via DNA nu zelfs tot 40 generaties lang terug worden gevat. Wertelaers: “Het is fantastisch nieuws. En ik heb het ook erg graag gelezen in de krant. Er werd zelfs één cold case als symbooldossier gebruikt: de moord op Ingrid Caeckaert, in 1991 aan de Belgische kust. De jonge vrouw werd met meer dan 60 messteken gedood en de moordenaar had zelf veel bloed verloren op de crime scene. Zijn DNA is al zoveel jaren voorhanden. In 2024 werd dit als symbooldossier gebruikt. Nu ging men de dader eindelijk identificeren. Ik wacht nog altijd.”
“De technologie is zo waanzinnig hard vooruit gegaan dat je vandaag volgens mij meer dan de helft van de cold cases zou kunnen oplossen als je het DNA dat voorhanden is ook ten volle zou benutten.”- Kurt Wertelaers
DNA, of voluit ‘desoxyribonucleïnezuur’, is voor Wertelaers dan ook ‘de
heilige graal’ in cold cases. “De technologie is zo waanzinnig hard vooruit gegaan dat je vandaag de dag volgens mij meer dan de helft van de cold cases zou kunnen oplossen als je het DNA dat voorhanden is ook ten volle zou benutten. Helaas gebeurt dat nog altijd niet en zijn we nog altijd bang van onze eigen schaduw door allerhande privacywetten. Persoonlijk vind ik dat jammer. Je krijgt dat ook aan nabestaanden en achterblijvers niet uitgelegd, dat je DNA-materiaal van de moordenaar hebt, maar het omwille van privacyregeltjes niet kan of wil exploiteren. Bij Cold Case Bureau Van Meerbeeck ligt de nadruk vaak op die cold cases waar géén DNA-materiaal (meer) beschikbaar is. Dan zijn er minder mogelijkheden. Maar niets is onmogelijk. Ergens daarbuiten is er iemand die iets weet, is onze leuze.”
Kurt Wertelaers is dan ook hoopvol. Ja, het aantal onopgeloste moorden zal dalen door de steeds verfijndere technieken en mogelijkheden. “Ik heb geen glazen bol, maar ik denk wel dat het in theorie steeds moeilijker zal worden om weg te komen met een zwaar misdrijf. Gelukkig maar. In dat opzicht zal het aantal cold cases inderdaad wel afnemen. Ik denk dat de stelling dat er steeds vaker doorbraken zijn in oude zaken wel degelijk te verdedigen valt.”
