Opgelet! Mensen vinden je leuker dan je denkt. Alles over de ‘liking gap’.

door Jan Dejonghe

Het is je waarschijnlijk al eens overkomen: een vreemde begint tegen je te praten op een feestje. Op dat moment ben je bijna zeker dat je niet zo slim, charmant of grappig bent als je zou willen, en dat je worstelt om je anekdotes, meningen en spitsvondigheden onder woorden te brengen. Aan het einde van het gesprek ga je weg met het gevoel dat je slecht overkwam.

Maar onderzoek toont aan dat dat waarschijnlijk niet zo is. In een fenomeen dat de ‘liking gap’ wordt genoemd, blijken mensen je doorgaans leuker te vinden dan jij denkt. Veel van die “gaten” of “fouten in sociale voorspelling”, zoals experts ze noemen, sturen ons sociale leven. We onderschatten systematisch hoe empathisch anderen zijn en hoe bereid ze zijn ons te helpen.

Die patronen zijn het sterkst in interacties met vreemden of kennissen, maar ze kunnen maandenlang doorwerken, zelfs in vriendschappen. Ze doordringen allerlei relaties: van klasgenoten tot huisgenoten en collega’s. Dat pessimisme over de houding van anderen tegenover ons heeft ook concrete gevolgen, zoals het onderschatten van hun bereidheid om met ons in contact te komen.

We miskennen niet alleen het altruïsme of de empathie van anderen, maar ook hoe zij zullen reageren op onze toenaderingen. Ander onderzoek toont aan dat mensen consequent onderschatten hoeveel geluk ze anderen bezorgen door simpelweg vriendelijk te zijn. Dat effect is verrassend sterk. In een studie uit 2021 bleek dat de ‘liking gap’ al zichtbaar is bij kinderen vanaf vijf jaar. Onderzoek uit 2023 toonde zelfs aan dat kinderen vanaf vier jaar al onderschatten hoe zeer anderen een vriendelijke daad waarderen.

Voor sommigen lijken dit misschien kleine details. Wie maalt erom of mensen je complimenten iets meer waarderen dan je denkt? Maar volgens experts vormen deze mispercepties een grote hinderpaal voor verbinding, zeker in tijden van wat vaak een eenzaamheidsepidemie wordt genoemd.

Wat we verliezen wanneer we anderen onderschatten.

We twijfelen aan anderen, maar doen daarmee vooral onszelf tekort, zegt Gillian Sandstrom, universitair hoofddocent psychologie aan de Universiteit van Essex. Als we denken dat iemand een compliment niet zal waarderen, geven we het niet. Als we denken dat een vriend niet blij zal zijn om van ons te horen, nemen we geen contact op.“

We worden nerveus en keren naar binnen,” zegt Sandstrom. “En zo worden we minder gelukkig en angstiger.” We gedragen ons alsof anderen ons niet mogen, wat de ander net wegduwt, onze kansen op verbinding verkleint en mogelijkheden voor nieuwe vriendschappen afsnijdt.

“Als je iemand niet vertrouwt om vriendelijk te zijn,” zegt ze, “stel je je ook niet kwetsbaar op. En dan blijf je op een oppervlakkig niveau hangen.”

Zo ontstaat een self-fulfilling prophecy: als je niet denkt dat iemand je zal helpen, gedraag je je op een manier die dat ook uitstraalt en dan gebeurt het inderdaad niet.

Mensen passen hun gedrag aan aan wat zij denken dat ‘normaal’ is. Dat wordt problematisch wanneer we overspoeld worden door slecht nieuws en verhalen die vooral negatieve eigenschappen benadrukken. "Dat", zegt Sandstrom, “verlaagt onze verwachtingen van de vriendelijkheid van anderen” en maakt de wereld aanvoelen als een risicovolle plek, waarin je minder snel hulp vraagt of een hand uitsteekt.

Het gevolg: “We missen sociale kansen,” zegt ze, en we weten dat die een grote impact hebben op ons geluk.

Onzekerheid over onze competentie, charisma of sympathie speelt hierin een grote rol. Onderzoek toont aan dat we onszelf in gesprekken beoordelen op hoe bekwaam we waren, terwijl anderen ons vooral beoordelen op warmte en vriendelijkheid.

Bij complimenten is dat extra duidelijk. Vanessa Bohns, professor organisatiegedrag aan Cornell University, wijst erop dat we allemaal momenten kennen waarop een onverwacht compliment ons warm en gelukkig maakte. Maar zodra we zélf een compliment willen geven, “verliezen we dat perspectief volledig” en focussen we op mogelijke ongemakkelijkheid: storen we? Is dit wel het juiste moment? Wil die persoon wel aangesproken worden?

Hoe opnieuw “recalibreren”?

Hoe kunnen we dat pessimisme doorbreken en stoppen met het onderschatten van anderen? Er is geen magische oplossing, zegt Sandstrom. Mensen informeren over de data en hen vertellen dat sociale interacties meestal positiever zijn dan verwacht, is nuttig, maar verandert gedrag niet vanzelf.“

"Het enige wat echt werkt, is jezelf blijven blootstellen aan het enge,” zegt ze. Wanneer mensen regelmatig oefenen om te praten met vreemden, complimenten geven, opnieuw contact opnemen met oude vrienden en merken dat dit goed loopt en positief wordt onthaald, verandert hun kijk vanzelf.

Zonder die oefening is het makkelijk om terug te vallen.

Elke sociale relatie begint ergens. En dat vraagt dat je je openstelt, kwetsbaar durft te zijn, om hulp vraagt en risico’s neemt. Als je de moed vindt om de eerste stap te zetten en erop vertrouwt dat de ander vriendelijker en opener zal zijn dan je instinctief verwacht, ontstaan er veel meer kansen op echte verbinding.

"Uiteindelijk", zegt Sandstrom, "geldt één simpele waarheid: iemand moet als eerste gaan."

Bron : Hannah Seo is reporter voor Vox's Even Better.