Corona was ellendig. Maar ook fantastisch. Dit zijn vijf redenen waarom
- 20 uur geleden
- 4 minuten om te lezen
Door Mikaël Soinne
De coronapandemie bracht veel leed. Pas na twee lange jaren konden we de bladzijde omdraaien. Toch ontwaren we een zilveren randje aan die hele COVID-periode. Het bracht ons ook een pak blijvend positieve gevolgen. Wij lijsten er vijf op, samen met de wetenschappelijke hulp van viroloog Steven Van Gucht en psycholoog Joachim Waterschoot.
“Mooi initiatief.” Professor en Sciensano-wetenschapper Steven Van Gucht is enthousiast als we hem contacteren. De bekende viroloog, één van dé gezichten tijdens de coronacrisis, werkt met plezier mee aan het artikel. Ook psycholoog Joachim Waterschoot laat graag zijn licht schijnen over het thema. Waterschoot is postdoctoraal onderzoeker aan de Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen (UGent). “Voor de psychologie betekende COVID-19 een ongeziene onderzoekscontext,” legt Waterschoot uit. “Sommige onderzoekers spraken zelfs van een ‘globaal experiment’ of een ‘natuurlijk laboratorium’.”
1. Een unieke wetenschappelijke opportuniteit
“Wereldwijd konden wetenschappers onderzoeken hoe mensen omgaan met langdurige onzekerheid, dreiging en inperkingen,” vertelt Waterschoot. “Welke impact had de crisis op ons psychologisch functioneren? Welke rol speelde motivatie in het naleven van maatregelen of vaccinatiebereidheid? Hoe beïnvloedden ziekenhuiscijfers en overheidscommunicatie onze psyche?” Die vragen kregen volgens hem een ongeziene onderzoeksimpuls.
“In België startten we in maart 2020 de Motivatiebarometer, een samenwerking tussen onderzoekers van UGent, ULB en UCLouvain,” legt hij uit. “We brachten het psychologisch functioneren van de Belgische bevolking in kaart en volgen tot op vandaag een deel van de deelnemers op.”
De kernles? “Gedrag afdwingen kan, maar kost vaak veel psychologische energie en is weinig duurzaam.”
"Mensen meenemen in het waarom van maatregelen, zodat ze het belang en de zinvolheid ervan begrijpen, ondersteunt duurzamere motivatie én betere naleving" -Joachim Waterschoot
Wat werkt dan beter? “Mensen meenemen in het waarom van maatregelen, zodat ze het belang en de zinvolheid ervan begrijpen, ondersteunt duurzamere motivatie én betere naleving”, stelt Waterschoot.
Vanuit virologisch perspectief ziet Steven Van Gucht een ander belangrijk gevolg. “De pandemie heeft het belang van data voor beleidsvorming sterk benadrukt”, merkt hij op. “Dashboards, indicatoren en scenariomodellen werden onderdeel van het publieke debat, en beslissingen werden zichtbaar onderbouwd met epidemiologische en gezondheidsgegevens”, zegt Van Gucht.
2. Telewerk is het nieuwe normaal
Telewerk: wat begon als noodoplossing, groeide uit tot de nieuwe norm.
“Wat tijdens de pandemie een noodoplossing was, is structureel ingebed geraakt,” stelt Van Gucht. “Hybride werk is in veel sectoren de norm geworden, met minder woon-werkverkeer en positieve effecten op luchtkwaliteit en klimaat.”
“Hybride werk is in veel sectoren de norm geworden, met minder woon-werkverkeer en positieve effecten op luchtkwaliteit en klimaat.” - Steven Van Gucht
Ook academisch veranderde er veel. “In de academische en professionele wereld is het aantal verplaatsingen voor vergaderingen en congressen sterk verminderd, door het wijdverbreide gebruik van online meetings,” legt Van Gucht uit. “Dit leidde vooral tot een duidelijke afname van Europese en internationale verplaatsingen.”
Maar wat deed thuiswerk mentaal met ons?
“Thuiswerk gaf velen meer tijd en vrijheid, wat het gevoel versterkte
eigenaar te zijn van het eigen handelen”, zegt Waterschoot. “De vrijgekomen tijd werd vaak gebruikt om nieuwe vaardigheden of hobby’s te ontwikkelen.”
“Hoewel de crisis op macroniveau oncontroleerbaar leek, vonden mensen op microniveau manieren om opnieuw grip te ervaren”, benadrukt Waterschoot. “Denk maar aan het aanleren van nieuwe hobby’s thuis, zoals sporten of een instrument bespelen.”
“Hoewel de crisis op macroniveau oncontroleerbaar leek, vonden mensen op microniveau manieren om opnieuw grip te ervaren” - Joachim Waterschoot
3. We leven groener, gezonder en meer verbonden met elkaar
“De lockdowns maakten het belang van de directe woonomgeving zeer concreet,” stelt Van Gucht. “Toegang tot groene ruimte bleek cruciaal voor mentaal welzijn en lichaamsbeweging.” Dit versterkte volgens hem het draagvlak voor structurele veranderingen. “Het versterkte het draagvlak voor meer groen in woonbuurten en voor meer wandel- en fietsinfrastructuur als onderdeel van gezondheidsbeleid.”
De crisis had ook een Europese dimensie. “COVID toonde scherp aan dat gezondheidscrisissen geen nationale grenzen kennen. De EU kreeg een sterkere rol in crisiscoördinatie.”
“Ook de gezamenlijke aankoop en verdeling van vaccins en medische tegenmaatregelen, en de uitbouw van een Europees kader voor paraatheid en respons bij gezondheidscrisissen, zijn blijvende resultaten,” zegt van Gucht. “De grenzen van ongebreidelde globalisering en een just-in-time economie werden pijnlijk zichtbaar.”
En hoe zat het met die verbondenheid?
“Een hogere waardering voor natuur is iets waar mensen de tijd en aandacht voor vonden tijdens de lockdowns,” legt Waterschoot uit. “Het kan bijdragen aan psychologisch herstel, zingeving en ontspanning.”
“Een hogere waardering voor natuur kan bijdragen aan psychologisch herstel, zingeving en ontspanning.” - Joachim Waterschoot
Hij verwijst naar recente cijfers. “Onze meest recente opvolgbevraging (december 2025; 10.296 Belgen, 18-90 jaar) toont dat 72% naast gezondheidsrisico’s ook positieve herinneringen overhoudt aan de crisis, zoals rust, vertraging, solidariteit en verbondenheid”, zegt Waterschoot.
4. Ziek? Dan blijf je thuis!
“66% van de ondervraagden informeert de collega’s wanneer ze zich ziek voelen en neemt extra hygiënemaatregelen,” zegt psycholoog Waterschoot. “34% past gedrag richting familie en vrienden aan bij ziekteklachten, zoals het vermijden van fysieke aanrakingen of het herplannen van een samenkomst.”
Volgens hem wijst dat op duurzame gedragsverandering. “Dat gebeurt vooral wanneer mensen het nut ervan zélf inzien en ze integreren in hun waarden, niet wanneer ze enkel uit angst of druk handelen”, benadrukt hij.
5. Posttraumatische groei
Kan een crisis ook iets opleveren?
“De crisis bracht ook voor een deel van de mensen reflectie,” vertelt de psycholoog. “35% van de deelnemers gaf aan dat hun kijk op wat belangrijk is in het leven veranderde na de crisis. Dit hangt sterk af van hoe mensen op het moment van de pandemie met hun emoties omgingen.”
“Mensen herbekeken hun carrière, gezondheid of relaties en gaven ze de crisis op lange termijn een betekenisvolle plaats in hun leven”- Joachim Waterschoot
“Wie gevoelens niet wegduwde maar erover sprak en probeerde te begrijpen wat deze periode voor hen betekende, kon de ervaring beter integreren,” klinkt het. “Dat leidt niet alleen tot wat we posttraumatische groei noemen (je sterker voelen na een moeilijke periode), maar soms ook tot iets meer diepgaand: een verschuiving in identiteit en waarden.”
“Zo herbekeken sommigen hun carrière, gezondheid of relaties en gaven ze de crisis op lange termijn een betekenisvolle plaats in hun leven”, besluit Waterschoot.
