Fietsende pendelaars planten 2 Zoniënwouden
Bijgewerkt op: 18 sep
Twintig jaar geleden fietste amper één Belg op dertien naar het werk. Vandaag is dat ongeveer één op zes. In Vlaanderen zelfs bijna één op vier. Ondertussen wordt de fietser betaald om te bewegen, ontwijkt hij de parking, werkt hij onderweg aan zijn conditie en fietst hij met z’n allen jaarlijks een CO₂ besparing bij elkaar die overeenkomt met een virtueel bos van bijna twee keer het Zoniënwoud. Misschien moeten we dus stilaan een andere vraag stellen: waarom fietsen we eigenlijk nog niet allemaal?
Er rijdt elke ochtend een vrij merkwaardige bevolkingsgroep door Vlaanderen. Ze betalen geen benzine om op hun werk te geraken. Ze zoeken meestal geen parkeerplaats. Ze hoeven na hun werkdag niet per se nog een uur op een loopband te gaan staan om te kunnen zeggen dat ze bewogen hebben.
En het strafste?
Een deel van hen krijgt er geld voor. Welkom bij de fietsende pendelaar anno 2026. Terwijl de rest van ons aan het stuur zit te rekenen hoeveel minuten Waze er deze ochtend weer bij heeft gelogen, heeft de fietser een vrij ingenieus economisch model ontdekt.
Bewegen. Kilometers maken. Geld ontvangen. Repeat.
Volgens de cijfers die SD Worx deze maand publiceerde, kreeg in de eerste zeven maanden van 2026 al 27 procent van de werknemers in Oost Vlaanderen minstens één keer een fietsvergoeding. In Antwerpen en West Vlaanderen is dat 26 procent. Limburg zit op 18 procent en Vlaams Brabant op 12 procent. Die laatste groep is kleiner, maar trapt wel het verst: gemiddeld 174 kilometer per maand. De gemiddelde fietsvergoeding over Vlaanderen bedroeg in die eerste zeven maanden ongeveer 367 euro per fietsende werknemer.
We zijn op twintig jaar tijd gewoon twee keer zoveel gaan fietsen
Zoom even uit.
In 2005 kwam in België 7,8 procent van de werknemers voornamelijk met de fiets naar het werk.
2008: 8,4 procent.
2011: 8,7 procent.
2014: 9,5 procent.
2017: 11,1 procent.
2021: 14,1 procent.
2024: 16,5 procent.
Op negentien jaar tijd is het aandeel dus meer dan verdubbeld. In Vlaanderen ging het van 12,3 procent in 2005 naar 24 procent in 2024. Bijna één werknemer op vier. Tegelijk daalde in België het aandeel dat alleen met de wagen pendelt van 66,8 naar 61,4 procent.
De fiets is in minder dan één generatie van alternatief transport naar een mainstream vervoersmiddel gereden. Wie vandaag nog zegt: “Met de fiets naar het werk? Gij zijt zot”, heeft dus vooral een statistisch probleem.
De rest van Vlaanderen is ondertussen vertrokken.
Wie heeft dit eigenlijk bedacht?
We moeten even terug naar 1996. Geen speedpedelecs. Geen fietsleasing. Geen batterij van 750 Wh tussen uw benen. Wel twee parlementsleden, Hugo Van Dienderen en Olivier Deleuze, die een wetsvoorstel indienden om woon werkverkeer met de fiets fiscaal aantrekkelijker te maken.
Hun redenering klinkt bijna dertig jaar later opvallend actueel. Files werden langer, auto's hadden een impact op milieu en klimaat en de fiets kon voor een deel van het woon werkverkeer een alternatief vormen.
Op 8 augustus 1997 werd het principe wet. Een kilometervergoeding voor fietsverplaatsingen tussen woning en werk kon voortaan tot zes Belgische frank per kilometer belastingvrij worden toegekend. Philippe Maystadt was op dat moment minister van Financiën en zette namens de regering mee zijn handtekening onder de nieuwe fiscale regeling.
Van Dienderen en Deleuze brachten het voorstel binnen. Maystadt stond als minister van Financiën mee aan de fiscale geboorte ervan.
En bijna drie decennia later bestaat het principe nog altijd.
Sterker nog. Sinds mei 2023 heeft iedere werknemer in de privésector in principe recht op een fietsvergoeding via een sectorale regeling of, wanneer die ontbreekt, via cao 164. Voor 2026 bedraagt het geïndexeerde bedrag van die cao 30 cent per kilometer. De fiscale vrijstelling kan in 2026 oplopen tot 37 cent per kilometer, met een jaarlijks plafond van 3.690 euro. De precieze vergoeding hangt af van sector en werkgever. Een beleidsidee uit 1997 dat in 2026 nog altijd geld op de rekening van werknemers stort.
En dan begint de rekensom plezant te worden
Neem iemand die tien kilometer van zijn werk woont.
Tien kilometer heen.
Tien kilometer terug.
Twintig kilometer per dag.
Wie dat 220 werkdagen doet, fietst 4.400 kilometer per jaar.
Aan 30 cent per kilometer is dat:
1.320 euro per jaar.
Bij een regeling van 37 cent wordt dezelfde afstand:
1.628 euro per jaar.
Voor iets wat een fitnessabonnement u normaal geld kost.
En ondertussen moet de auto voor die kilometers geen brandstof slikken, hoeft er op het werk geen parkeerplek voor die wagen gevonden te worden en heb je voor en na je werkdag samen al een aardige portie beweging achter de kiezen.
Dat begint verdacht veel op valsspelen te lijken.
En nu komen de 2 Zoniënwouden
Hier wordt het pas plezant. In 2022 kregen 834.497 Belgische werknemers een fietsvergoeding. Samen fietsten zij meer dan één miljard kilometer voor hun woon werkverkeer. Lees dat nog eens.
Eén miljard kilometer. Wat doet dat met onze CO₂ uitstoot?
Daarvoor moeten we natuurlijk een aanname maken. Niet iedere fietskilometer vervangt automatisch een autorit. Sommige fietsers zouden anders met de trein, tram of bus gaan. Sommigen zouden misschien thuiswerken.
Maar stel dat we willen weten wat er gebeurt wanneer die miljard fietskilometers evenveel autokilometers vervangen.
Dan kom je, afhankelijk van de uitstootwaarde waarmee je rekent, uit op grofweg honderdduizend ton vermeden CO₂ per jaar.
Vertaal dat naar bomen en plots wordt dat abstracte cijfer een pak interessanter. Met een voorzichtige vuistregel van ongeveer tien kilogram opgenomen CO₂ per jonge boom per jaar kom je in die rekensom uit op ongeveer:
10 miljoen bomen.
En nu maken we het Belgisch. Het Zoniënwoud beslaat ongeveer 5.000 hectare. Plant je een denkbeeldig bos met ongeveer 1.100 bomen per hectare, dan heb je voor tien miljoen bomen ongeveer 9.000 hectare nodig. Oftewel:
bijna 2 Zoniënwouden.
Uw conditie weet ondertussen ook hoe laat het is
De klimaatwinst is maar één deel van het verhaal. Een systematische review van onderzoek naar fietsen vond consistente verbeteringen in cardiovasculaire fitheid bij volwassenen die naar hun werk fietsen. Andere grote analyses vinden bovendien een verband tussen fietsen als actieve verplaatsing en een lager risico op cardiovasculaire aandoeningen en vroegtijdige sterfte. Dat soort onderzoek toont verbanden op populatieniveau en maakt van een fietsrit uiteraard geen wondermedicijn, maar de richting van de resultaten is behoorlijk consequent. Het geniale eraan is vooral dat de beweging nergens extra in uw agenda moet.
En jawel, mogelijk wordt ge er zelfs een socialer mens van
Ook dat klinkt minder gek dan je denkt. Onderzoek naar woon-werkverkeer vindt dat fietsers vaak erg tevreden zijn over hun commute. Mogelijke verklaringen zijn het gevoel van controle over de reistijd, de fysieke activiteit, de omgeving én meer mogelijkheden voor sociale interactie onderweg.
Misschien moeten we de vraag dus omdraaien
Heel lang was de fietser degene die zich moest verantwoorden.
“Is dat niet ver?”
“Wat als het regent?”
“Komt ge dan niet bezweet toe?”
“Is dat niet gevaarlijk?”
Ondertussen krijgt diezelfde fietser geld per kilometer, beweegt hij zonder extra tijd in de fitness te moeten investeren, heeft hij nauwelijks parkeerproblemen en rijdt hij mee in een mobiliteitstrend die in twintig jaar tijd meer dan verdubbeld is. Dus ja, regen bestaat nog. Tegenwind ook. En de mensheid heeft helaas nog altijd geen sluitende oplossing gevonden voor een nat fietszadel. Maar ergens onderweg is er iets veranderd. De fietsende pendelaar is niet langer die vreemde collega die op maandagochtend in een fluorescerend vestje binnenkomt. Hij heeft gewoon twintig jaar eerder doorgehad waar we naartoe aan het fietsen waren.
Vibe? Check.
